Sosyal güvenlik sisteminde yaşanan yapısal sorunlar, milyonlarca emeklinin maaş beklentisini yeniden gündeme taşıdı. Uzman İsa Karakaş, “Sosyal güvenlik sisteminde köklü bir reforma ihtiyaç var” diyerek, emekli maaşlarındaki adalet tartışmalarının derinleştiğine dikkat çekti.
Prim-maaş dengesi, emekli maaşları ile ilgili en önemli tartışma konularından biri haline geldi. Uzmanlara göre sorun, yalnızca maaşların yetersizliği değil, aynı zamanda sistemin temel dengesinin bozulmasından kaynaklanıyor. Özellikle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) çatısı altındaki uygulamalarda, benzer prim gününe sahip olmayan kişilere benzer maaş bağlanması eleştiriliyor. 3.600 gün prim ödeyen ile 9.000 gün prim ödeyen bazı Bağ-Kur sigortalılarının benzer maaş alması, “çok prim ödeyenin cezalandırıldığı” algısını güçlendirmekte. Uzmanlar, bu durumun prim ödeme motivasyonunu zayıflattığı ve sistemin sürdürülebilirliğini riske attığını belirtiyor.
Son yıllarda artan Hazine destekli tamamlayıcı ödemeler, birçok emekliyi kapsıyor. Ancak uzmanlar, emekli maaşının sosyal yardım değil; prim karşılığı kazanılmış bir hak olduğunun altını çiziyor. Sosyal yardım uygulamalarının kalıcı bir modele dönüşmesinin, sosyal sigorta sisteminin temel mantığını zedeleyebileceği ifade ediliyor. Emekliler ise geçici destekler yerine kök maaşların güçlendirilmesini talep ediyor.
Ankara kulislerinde konuşulan ve “gelir odaklı model” olarak anılan yeni yaklaşım, maaş odaklı sistemden gelir ve ihtiyaç odaklı sisteme geçişi öngörüyor. Bu olasılık, emekliler arasında farklı görüşlerin doğmasına yol açtı. Bazı emekliler, dar gelirli emekliler için hedefli desteklerin artırılmasını savunurken, sosyal sigorta sisteminin sosyal yardım modeline dönüşmesinden endişe edenler de var.
Milyonlarca emeklinin temel talepleri arasında, aynı primle farklı yıllarda emekli olanlar arasındaki farkın giderilmesi, kök maaş uygulamasında yaşanan zam sorunlarının çözülmesi, memurlara verilen seyyanen artışların emeklilere yansıtılması ve aylık bağlanma oranlarının yeniden düzenlenmesi yer alıyor. Uzmanlar, emeklilik sisteminin yalnızca geçim desteği sağlayan bir mekanizma değil; ödenen primle alınan maaş arasında adil bir bağ kuran hak temelli bir yapı olması gerektiğini vurguluyor.
Yeni modelin kalıcı bir çözüme dönüşüp dönüşmeyeceği ise merak konusu.