Marteniçka, kökeni Bulgar kültürüne dayanan ve “Martenitsa” olarak da bilinen, yüzyıllardır süregelen bir gelenektir. Balkan coğrafyasında, baharın müjdecisi olarak kabul edilen Marteniçka, 1 Mart itibarıyla takılmaya başlanır. Geleneğe göre, kırmızı ve beyaz iplerden yapılan bu aksesuarlar, sağlık, bereket ve şans dilekleriyle insanlara, evlere ve hatta hayvanlara takılabiliyor.
Bulgar kültüründe Marteniçka ile ilgili en bilinen efsanelerden biri, Baba Marta (Marta Nine) üzerinedir. Baba Marta günleri 1 Mart’ta başlar ve insanlar birbirine “martenitsa” olarak adlandırılan kırmızı-beyaz simgeleri hediye ederek, yıl boyunca sağlık ve güç dileklerinde bulunur.
Marteniçka Ne Zaman Takılır?
Marteniçka geleneğine göre, baharın gelişiyle birlikte 1 Mart’ta takılmaya başlanır. Kırmızı ve beyaz iplerden yapılan bileklikler veya süsler, doğanın uyanışını simgeler. Geleneğe göre Marteniçka, ilk leyleğin görülmesine veya ağaçların çiçek açmasına kadar taşınır. Bazı bölgelerde ise Mart ayı boyunca bilekte kalması tercih edilir.
Marteniçka takma zamanı, hem kültürel bir ritüel hem de baharın gelişine dair bir işaret olarak kabul edilmektedir. Böylece Marteniçka, kuşaktan kuşağa aktarılırken aynı zamanda toplumsal bir bağ ve iyi dilek sembolü olarak da işlev görür.
Marteniçka Hangi Bileğe Takılır?
Marteniçka geleneğinde belirli bir zorunlu bilek kuralı yoktur. Ancak yaygın uygulamaya göre sol bileğe takılır. Sol tarafın kalbe yakın olması nedeniyle sağlık ve iyi dileklerin kalbe taşındığına inanılır. Bazı bölgelerde ise sağ bileğe takılması da tercih edilebiliyor. Önemli olan, Marteniçka’nın 1 Mart itibarıyla takılması ve doğanın uyanışını simgeleyen ilk işaret görülene kadar taşınmasıdır.
Marteniçka Ne Zaman Çıkarılır?
Baharın simgesi olarak taşınan Marteniçka, Mart ayı boyunca bilekte kalır. Geleneğe göre, ay içinde bir leylek gören kişiler, Marteniçka’yı çıkarıp çiçek açan bir ağaca bağlar. Bu ritüel, sağlık, bereket ve dileklerin gerçekleşmesi için yapılan bir uygulamadır.
Marteniçka Bilekliklerin Anlamı
İlk Marteniçkalar, sadece kırmızı ve beyaz ipliklerden yapılırdı ve nazardan korunmak için insanlara ve hayvanlara takılırdı. Bazı bölgelerde kırmızı-beyaz sicime altın veya gümüş para eklenerek, hastalıklardan korunma sembolü olarak kullanılırdı.
Eskiden yünden yapılan Marteniçkalar, püskül, top veya insan figürleri gibi çeşitli şekillerde hazırlanabiliyordu. Ancak en bilinen ve tarihsel öneme sahip şekiller, “Pijo ve Penda” adıyla bilinen kırmızı ve beyaz ipten yapılan küçük kuklalardır. Beyaz renk uzun ömrü, kırmızı renk ise sağlık ve gücü temsil eder.
Marteniçka Nasıl Yapılır?
Geleneğe göre Marteniçkaların satın alınması yerine ya hediye edilmesi ya da örülmesi gerekir. Balkan kültüründe 1 Mart’ta herkes birbirine Marteniçka hediye eder. Marteniçka örmek oldukça kolaydır:
-
Bir parça kırmızı ip ve bir parça beyaz ip alın.
-
İplerin bir ucunu birbirine bağlayın.
-
Diğer uçları birbirine dolayarak örgü yapın.
İsteğe göre tığ veya şişle de örülebilir. Ayrıca Marteniçka üzerine boncuk ve çeşitli süslemeler ekleyerek kişiselleştirmek mümkündür.
Marteniçka geleneği, hem kültürel bir miras hem de insanların sevdiklerine sağlık, mutluluk ve bereket dileme biçimidir. Her yıl 1 Mart’ta başlayan bu ritüel, baharın coşkusunu ve doğanın uyanışını simgelemeye devam ediyor.